- آمیزش زنان و مردان و ابتذال
- برهنگی در مجالس سینه زنی
- خود زنی ، قمه زنی و آفت به سمت اندام
- استفاده از آلات خنیا در مجالس عزا
- استعمال مداحان از موسیقی های غربی و پاپ باب مداحی
- کفر گویی و استفاده از ابراز بیجا در توصیف ائمه
به دنبال الگو مسئله آسیبشناسی و آفت زدایی از مراسم عزاداری میانجیگری حجت الاسلام و المسلمین سید احمد خاتمیدر اجلاسیه مجلس خبرگان رهبری و اشاره رهبر انقلاب به آن، اظهار نظرهای متفاوتی درباره علل و انگیزههای طرح این مسئله در شرایط کنونی از سوی صاحبنظران و گروههای مختلف سیاسی به عمل آمد. حجتالاسلام و المسلمین سید احمد خاتمی، به درخواست پایگاه آگاهی رسانی رسا، متن کامل این سخنان را در اختیار این پایگاه قرار داده است که به سمت همراه توضیحات از سوی ایشان، در ادامه میآید.
دوست با این مستند قید مستند دیگر حرفه ای نیز ارسال میشود
متنى که بررسی مىفرمایید، متن سخنرانى اینجانب باب مجلس خبرگان رهبرى است که به پیشنهاد کمیسیون سیاسى ـ اجتماعى مجلس خبرگان و تصویب هیأترئیسه آن مجلس ایراد شده است. این سخنرانى از چند ویژگى برخوردار بود:
1. علاوه حرف مطالعات قبلى، برای این سخنرانى حدود چهل ساعت مطالعه نمودم؛
2. با چهار تن از مراجع عظام تقلید و نیز هیأترئیسه محترم خبرگان و برخى از خبرگان در رابطه با مباحثمطروحه مشورت و رایزنى کردم؛
3. سخنرانى تماماً مستند بود هم آیات و روایات و هم فتاوى مرجعها عظام؛
4. در این سخنرانى تنها به بیان مشکل اکتفاء نشده، در کرانه توان راهکار هم عرضه شده است؛
5. در تجمع فرهیختگان برجسته، دین شناسان بزرگ کشور اعضای محترم خبرگان رهبرى ایراد شد؛
6. به شدت مورد استقبال اعضاء محترم آن مجلس رسم گرفت هم در اجلاس و هم بعد از آن اینجانب را موردلطف قرار دادند و برخى این سخنرانى را مصادیق بارز احیاء امر اهلبیت(ع) نامیدند؛
7. هیأت رئیسه انجمن خبرگان رهبرى این سخنرانى را غیرمحرمانه آگاهانیدن کرد و دستور انتشار آن را داد.
با این تمام به صراحت مىگویم این سخنرانى کاستیهاى فراوانى دارد که باید برطرف گردد این در حقیقت گامىدر مسیر آسیب زدائى در مراسم دینى است. باید همه دست به سمت دست هم دهیم تا این مجالس و محافل دینى تریبونگسترده اسلام ناب شده و از این کانال حقایق دینى صفت شود. (آن چنان که بحمدالله بسیارى از مجالس ما این چنیناست.) پیش از آنکه به سمت خواندن این سخنرانى بپردازید تذکر چند نکته را لازم مىدانم:
1. درست است آسه این سخنرانى مراسم عزادارى است لیکن آسیبها همگان است، آسیبهایى است مربوط بههمه مجالس دینى چه عزاداریها چه مراسم جشن و چه مراسم دیگر.
2. روى سخن در این سخنرانى آسیبها است، بستر خاصى به سمت عنوان آسیب رسان معرفى نشدهاند ممکن استاین آسیبها توسط برخى از خطباء یا برخى از مداحان یا برخى از برنامه سازان صدا و سیما باشند. این را بدینجهتمتذکر شدم که مطمئنم کسانى فرداى منتشر این سخنرانى، آنرا سخنرانى علیه مداحان تلقى کنند(آنچنانکه بدنبالگزارش سخنرانى خبرگان برخى از روزنامهها چنین تیتر زدند که البته با تذکر اینجانب نهار بعد اصلاح کردند).
این برداشت را از سخنرانىام غلط و اشتباه مىدانم، گرچه باب جاى جاى این سخنرانى تلاش کردهام حسابمداحان مخلص و ارزشى را از غیر آنها جدا کنم ولى در این مقدمه هم تأکید مىکنم بهیچ وجه محور نقد در اینسخنرانى فقط مداحان نیستند، اگر نقدى هست عام است و اگر ستایش هم هست عام است. اینجانب از نزدیکبسیارى از مداحان ارزشى را مىشناسم و اهتمام مخلصانه آنها را باب جهت احیاء مکتب سیدالشهداء ـ ع ـ و احیاءارزشهاى انقلاب ارج مىنهم و بر این باورم که بیش از همگان مداحان مخلص ارزشى از این آسیبها رنج برده و به شدتاز حضور نااهلان در این کسوت محترم ناراحتند.
3. در پایان پاس دیگر تأکید مىکنم که محفلها و مجالس دینى تریبونهاى گسترده مذهب است که باید هر روز بیشاز گذشته با نشاطتر و با کیفیت بالاتر برگزار گردد و بخصوص مراسمى که مربوط به اهلبیت علیهم السلام است چهعزاداریها، چه شادیها، در این سخنرانى بر این نکته تکیه داشتم که نباید بگونهاى انتقاد کنیم که خداى ناکرده اصلعزادارى زیر سؤال رفته یا خطباى ارزشى و مداحان مخلص زیر سؤال روند. و از این عزیزان نیز مىخواهم که اینآسیبها را جدى بگیرند و کمک کننده حرف آسیب زدائى شده و این مجالس نورانى آنچنان که براى آسمانیاندرخشندگى دارد براى زمینیان نیز روشنگر باشد انشاءالله.
اینک این شما و این متن سخنرانى.
الف. جایگاه آداب عزادارى
عزادارى و برپایى مراسم ماتم باب سوگ خوبان و اولیاء آفریدگار امرى است که ریشه در قران و سیره نبوى(ص) وسیره امامان(ع) دارد. این عزادارىها مورد مودت سزا بیت(ع) است. (1)مصداق تعظیم شعائر الهى است.(2) مورد فریاد صفت ستمدیده علیه ظالم است(3) و در سیره نبى اکرم(ص) داریم که حضرت در سوگ شهداى احد و بویژه حمزه سیدالشهداء عزا گرفت وترغیب به عزادارى بر حضرت کرد نیز درسوگ شهادت حضرت جعفر بن ابى طالب و زید بن حارثه و عبدالله بنرواحه عزا گرفت. برپائى مجلس عزا را عیب نمىدانست و حرف ثانیه برخورد نمىکرد راوى گوید: یکى از بستگان پیامبراکرم (ص) از دنیا رفت، زنها جمع شدند و مجلس عزا براى او برپا کردند عمر برخاست آنها را از اینکار نهى کرد و آنها را طرد نمود پیامر(ص) فرمود: عمر، رهایشان کن که چشمگریان و قلب مصیبت دیده و داغ تازهاست. (4) شنیدنى است که پیامبر اکرم(ص) براى امام حسین(ع) در روز اول ولادتش انجمن عزا گرفت. (5) باب جا ام سلمه در دوره کودکى براى امام حسین مجلس عزا گرفت. (6) باب منزل عائشه براى حضرت معصوم حسین(ع) مجلس عزا گرفت. (7) در خانه امام على(ع) براى حضرت عزا گرفت.(8) بنابراین اگر بگوئیم بنیانگذار عزادارى بر سید و اسم شهیدان حضرت نبى اکرم(ص) امامان(ع) بوده استسخنى بگزاف نگفتهایم. (9)
در سیره امامان(ع) هم برنامهاى که هرگز باب هیچ شرائطى ترک نشد برپائى پرسه بر سالار شهیدان امام حسین(ع)بود. امام سجاد(ع) پشت از معصوم حسین(ع) تا زنده بود در هر مجلس از داغ حسین مىگفت و در حقیقت مجلس عزا برپامىکرد. امام باقر(ع) هم باب شرائط سخت و خفقانى گرامر مىداد روز عاشورا عزاى امام حسین را بر پا کند. مالک جهنى مىگوید امام باقر(ع) در روز عاشورا فرمود: همه براى امام حسین گریه کنند و سزا سرا را دستور بهگریه بر حضرت مىکرد. (10) همین سیره را حضرت امام صادق(ع) و امامان دیگر(ع) داشتند آنها حرف این امر ابرام داشتند که از رهگذرعزادارى و برپائى عزاى سالار شهیدان چراغ پرفروز نهضت حسینى روشن بماند که ماند.
مجالس عزاى حسینى خیر عزب نام سیدالشهداء(ع) را پرآوازه نگهداشته بلکه سبب ماندگارى پیام اسلام عزیز شدند. بر این اصل است که احیا گر مکتب آزادی بخش عاشورا در عصر حاضر حضرت امام خمینى_ ره _ بیشترین تأکیدها رابر برپائى عزادارى سید و سالار شهیدان داشتند: ملت ما قدر این مجالس را بدانند مجالسى است که زنده نگه مىداردملتها را (11) ملت ما را این مجالس حفظ کرده بیخود نبود که رضاخان مأمورین ساواک رضا خان تمام مجالس عزا را قدغنکردند. (12) مجالس پرسه را با همان شکوهى که پیشتر اجرا مىگرفت و بیشتر از او حفظ کنید. (13) مجالس سوگوارى ائمه اطهار(ع) را باید حفظ کنید اینها را باید حفظ کنید. اینها شعائر مذهبى ماست که بایدحفظ شود. باتوجه به سمت جایگاه رفیع عزادارى و گوهر ارزشمندى که در آن پنهان است بدیهى است که دشمنان تلاش گستردهدر جهت تخریب و تحریف آن داشته باشند. در برههاى از زمان که عباسىها قدرتمند بودند در پى تخریب عزاىسالار شهیدان بودند که عزاداران را دستگیر مىکردند، شکنجه و اعدام مىکردند و باب برههاى که توان مقابلهنداشتند، در پى تحریف آن بودند تا جلوى تأثیر گذارى این سنت مبارک را بگیرند. حرف تدقیق به تأثیر ژرف فرهنگعاشورا در پیروزى و تدام انقلاب اسلامى، دشمنان قسم خورده اسلام این بار در پى تحریف این فرهنگ برآمدند تاتأثیر آفرینى آنرا کمرنگ کنند. اعلام ذیل هشدارى است براى همه آنان که در این رابطه تأثیر گذارند هم بانیان محترمهم خطباء محترم و هم مداحان محترم:
نقشه سازمان سیا در ارتباط با دائرهالمعارف عاشورا
اخیراً کتابى به آوازه نقشهاى براى جدائى مکاتب الهى باب آمریکا انتشار یافته که در آن گفتگوى مفصلى با دکترمایکل برانت یکى از معاونان سابق سیا سازمان اطلاعاتى مرکزى آمریکا انجام شده است او در این زمینه مىگوید بعداز مدتها تحقیق به این نتیجه رسیدیم که قدرت رهبر مذهبى ایران و استفاده از فرهنگ شهادت در انقلاب ایران تأثیرگذار بوده است ما همچنین به این نتیجه دست یافتیم که شیعیان بیشتر از دیگر مذاهب اسلامى فعال و پویا هستند دراین گردهم آئى تصویب شد که بر روى مذهب شیعه تحقیقات بیشترى صورت گیرد و طبق این تحقیقات برنامهریزیهایى داشته باشیم بهمین منظور چهل میلیون دلار بودجه براى آن اختصاص دادیم و این پروژه درسه مرحله بهترتیب زیر انجام شد... پس از نظر سنجیها وجمع آورى دادهها از سراسر آفاق به نتایج مهمى دست یافتیم متوجهشدیم که قدرت مذهب شیعه در دست مراجع و روحانیت مىباشد... این تحقیقات ما را به این نتیجه رساند که بطورمستقیم نمىتوان حرف مذهب شیعه رودر رو شد و امکان پیروزى بر آن بسیار سخت است و باید پشت پوشش کار کنیم مابجاى ضرب المثل انگلیسى اختلاف بیانداز حکومت کن از سیاست اختلاف بیاندازد نابود کن استفاده کردیم و درهمین راستا برنامه ریزیهاى گستردهاى را براى سیاستهاى بلند مدت خود طرح کردیم حمایت از افرادى که بامذهبشیعه اختلاف نظر دارند و ترویج کافر بودن شیعیان به گونهاى که در زمان مناسب علیه آنها توسط دیگر مذاهب اعلامجهاد شود. همچنین باید تبلیغات گستردهاى راعلیه مرجعها و رهبران دینى شیعه صورت دهیم تا آنها مقبولیت خویش رادر میان مردم از دست بدهند.
یکى دیگر از مواردى که باید روى آن کار مىکردیم موضوع فرهنگ عاشورا و شهادتطلبى حیات که هر سالهشیعیان با برگزارى مراسمى این دائرهالمعارف را زنده نگهمى دارند ما تصمیم گرفتیم با حمایتهاى مالى از برخى سخنرانان ومداحان و برگزارکنندگان اصلى اینگونه مراسم که افراد سودجو و شهرت طلب هستند عقاید و بنیانهاى شیعه وفرهنگ شهادتطلبى را سست و متزلزل کنیم و مسائل انحرافى در آن به وجود آوریم به گونهاى که شیعه یک گروهجاهل و خرافاتى در نظر آید. در بار بعد باید مطالب فراوانى علیه مراجع شیعه جمع آورى شده و بوسیله مداحانو نویسندگان سودجو انتشار دهیم و تا سال 1389 مرجعیت را که سد راه اصلى اهداف ما مىباشند تضعیف کرده وآنان رابه دست خود شیعیان ودیگر مذاهب اسلامى نابود کنیم و در نهایت تیر خلاص را بر این فرهنگ و مذهب بزنیم. (14)
معصوم راحل پیشگام آسیب زدایى
لذاست که آسیبشناسى این مجالس و آسیب زدائى از آنها ارجمند ترین خدمت به نهاد مقدس عزادارى است. ازکلمات امام راحل عظیمالشأن استفاده مىشود که آن امام عزیز با فراستى که باب مؤمن است از حدود 60 واحد زمان ( پیش بهاین نکته هم توجه داشتهاند: باید بدانید که اگر بخواهید نهضت شما محفوظ بماند باید این سنتها را حفظ کنید البتهاگر چنانچه ناروائى بوده است سابق ودست اشخاصى بى اطلاع از مسائل اسلام بوده آنها یکقدرى تصفیه شود لکنعزادارى به همان قوت خودش باقى بماند. (15)
باب اینجا باید یک سخنى هم باب خصوص عزادارى و مجالسى که به نام حسین بن على(ع) برپا مىشود بگوئیمما و هیچیک از دینداران نمىگوئیم که بااین اسم هر کسى هر کارى مىکند خوب است چه بسا علماى بزرگ ودانشمندان بسیارى از این کارها را ناروا دانسته و به نوبت خود ازآن جلوگیرى کردند چنانچه همه مىدانیم که در بیستچند سال پیش از این عالم عامل بزرگوار مرحوم حاج شیخ عبدالکریم که از بزرگترین روحانیون شیعه بود در قم شبیهخوانى را منع کرد و یکى از مجالس بزرگ را مبدل به روضه خوانى کرد و روحانیین و دانشمندان دیگر هم چیزهایىراکه بر خلاف دستور دینى بوده منع کرده و مىکنند. (16) بنابراین خدمت ارجمند درمقطع کنونى به عزادارى سالار شهیدان شناسایى آسیبها و اهتمام در جهت آسیبزدایى است روز چهارشنبه 9/6/84 گذشته در محضر آیتالله العظمى فاضل لنکرانى بودم صریح عبارت ایشان اینبود که اگر این آسیبهایى که در برخى مجالس عزادارى هست ادامه یابد من بر اصل کیان تشیع احساس خطر مىکنم. شبیه این اظهار نظر را آیتالله العظمى مکارم داشتند و فرمودند اگر این روند امتداد یابد بیم آن مىرود که روند مجالسعزادارى بدست کسانى بیفتد که اصلاً اهلیت ندارند.
اغراق و تفریط باب عرصه آسیبها
پیش از آنکه در عرصه جدال از آسیبها شویم تذکر یک نکته را ضرورى میدانم و آن اینکه: در پهنه مقابله باآسیبها دو نظریه وجود دارد که بنده معتقدم در دو طرف افراط و تفریط است و نظریه معتدل حد وسط است. این دونظریه عبارتند از:
یک نظریه آن است که عزادارى قضا مقدسى است اصلاً نباید باب این عرصه وارد شد بگذاریم مردم هر کارى مىکنند بکنند به هر شکلى که مىخواهند عزادارى کنند اگر بخواهیم در این میدان وارد شویم و نقد کنیم چه بسا اصلعزادارى آسیب مىبیند پس چرا دست به ابروى عزادارى بزنیم که در نتیجه چشم کور شود! صاحبان این نظریه باید تدقیق کنند که اگر از عزادارى آسیب زدائى نشود چاه بسا اصل عزادارى آسیب دیده وشاهد آن باشیم که چند سال آینده در عزادارى همه چیز باشد جز احیاء مکتب سالار شهیدان(ع) ما نمىتوانیم در اینعرصه بى تفاوت باشیم و اجازه دهیم در پوشش عزادارى گناه و معصیت صورت پذیرد.
نظریه دوم که نظریه تفریطى مىدانیم این است که به گونهاى از عزاداریها انتقاد کنیم که خداى ناکرده مردم ازاصل برپایى ثانیه دلسرد شوند. بگونهاى از مداحها اعتراض کنیم که خوبان آنها نیز زیرسؤال روند. بحمدالله در جمعمداحان کشور کسانى هستند که هم مخلصانه مىخوانند بازهم با مطالعه و بازهم مراقباند از حدود شرع خارج نشوند منارج و ارزش اینگونه مداحان را از دعبل و کمیت دیروز کمتر نمىدانم. نباید بگونهاى از خطیبان انتقاد کنیم کهتر وخشکش تمام با هم بسوزد! خطباى ارزشى که زبان گویاى اسلاماند نیز آسیب ببینند. اینهم اشتباه است، ما معتقدیم باید در این عرصه پهلو اعتدال را گرفت. حرف برپایى عزاى حسینى واهل بیت(ع) تأکید داشته باشیم از خطبا و مداحان مخلص تجلیل و تکریم کنیم باب عین حال رسالت روشنگرى خود رادر عرصه عزاداریها همانند دیگر عرصهها داشته باشیم بنابراین اگر در این مجلس عظیم سخن از آسیبها داریم. هرگزدر صدد تخریب عزاداریها، خطبا و مداحان اخلاصمند نیستیم بلکه در پى آنیم که این نهاد مقدس با نشاط و شادابى بماند و همانند پیش الهام بخش باشد.
ب. آسیبها
آسیبهایى که باب این عرصه قابل ذکر است بر تاخت قسم است یکى آسیب محتوائى است ودیگر آسیب شکلىاست اما آسیبهاى محتوایى عبارتند از:
آسیبهاى محتوایى
1. الگو یکجانبه سیماى معصومین
طرح یکجانبه سیماى پیامبر (ص) و معصومین(ع) در مجالس عزا و شادى اهل بیت(ع) و عزب جنبه قداست وملکوتى امامان را مطرح کردن و بس توضیح آنکه پیامبر و امامان تاخت جنبه دارند یکى جنبه ملکوتى که در این نگاهمعصوماند، علم غیب دارند، ولایت تکوینى دارند و... و دیگر جهت مُلکى و زمینى قل انما انا آدم مثلکم ما بایددر مجالس اهل بیت هر دو بعد را مطرح کنیم و تأکید بر بعد دوم داشته باشیم آنها الگوى زندگىاند جنبههایى الگوئىزندگى اهل بیت مطرح شود اینست که سازنده است از مناقب اهل بیت بگوئیم از انس آنها با خداوند، ارتباط صمیمىبامردم گره گشایى از کار مردم، زهد، شجاعت و... و دهها بعد دیگر. قرآن و روایات حتى ابراز انس به اهل بیت(ع) رامقدمه براى عمل مىدانند. باب آیهاى مىخوانیم: قل لا اسئلکم علیه اجراً الا الموده فى القربى. بگو بر این رسالت از شما اجرى نمىخواهم جز مودتقربى_ خمسه طیبه طاهره _ (17) در آیه دیگر مىخوانیم: قل ما سئلتکم خود اجر فهو لکم ان اجرى الا على الله. اجرى که خواستم به سمت بهره شماستاجرم بر خداست. (18) در آیه سوم مىخوانیم: قل ضمیر اول شخص جمع اسئلکم علیه من اجر الا من شاء ان یتخذ الى ربه سبیلا. بگو اجرى حرف رسالت ازشما نمىخواهم مگر کسى که بخواهد راه به سوى خدا بیاید. (19) از مجموع سه آیه استفاده مىشود تولا همجهت راهیابى به سوى خداوند است. این از قرآن در روایات هم فراوان حرف انموذج بودن اهل بیت(ع) تأکید شده است. پیامبر اکرم (ص) فرمود اهل بیت من فارق بین حق و باطلند اینها امامانىاند که باید به آنها اقتفا کرد. (20)
عن مولینا امیرالمؤمنین(ع) انظروا اهل بیت نبیکم فالزموا سمتهم و اتبعوا اثرهم فلن یخرجوکم خود هدى و لنیعیدوکم فى ردى فان لبدوا فالبدوا و ان نهضوا فانهضوا و لا تسبقوهم فتضلوا ولاتتاخروا عنهم فتهلکوا. (21) مولى على(ع) فرمود به سزا بیت پیامبرتان بنگرید از آن سو که گام بر مىدارند بروید قدم جاى قدمشانبگذارید آنها شما را هرگز از راه هدایت بیرون نمىبرند و به سمت پستى و هلاکت باز نمىگردانند اگر سکوت کردند سکوتکنید اگر قیام کردند قیام کنید از آنها پیشى نگیرید. که گمراه مىشوید و از آنان عقب نمانید که پایمال مىگردید.
عن ایلچی الله (ص) اجعلوا سزا بیتى منکم مکان الرأس من الجسد و مکان العینین من الرأس فان الجسد لایهتدى الا بالرأس و لا یهتدى الرأس الا بالعینین. (22) پیامبر اسلام (ص) فرمود اهل بیتم را بسان سر در پیکره زندگى قرار دهید و بسان دو چشم از سر همانا جسد جز باسر راه بجائى نمىبرد هدایت سر هم با چشمها است.
آنچه که بسى مایه تأسف است آن است که اخیراً در برخى از مجالس حتى از بعد ملکوتى امامان و مناقبمعنوى آنان فرموده نمىشود و تنها سخن از توصیف چشم و ابروى اهل بیت است همان که مورد نقد مقام معظمرهبرى هم قرار گرفت: چیزدیگرى که بنده در بعضى از خوانندگان جلسات مداحى اطلاع پیدا کردم استفاده از مدحها و تمجیدهاىبى معناست که گاهى هم مضر است فرض کنید راجع به حضرت اباالفضل صحبت مىشود بنا کنند از چشم و ابروىآن بزرگوار تعریف کردن مثلاً قربون چشمت بشم، مگر چشم قشنگ دردنیا کم است؟ مگر بها اباالفضل به چشمهاىقشنگش بوده... اینها روی معارف دینى ضمیر اول شخص جمع را پایین مىآورد معارف شیعه در اوج اعتلاست... ارزش اباالفضلالعباس به غزا و فداکارى و اخلاص و آگاهی او به امام زمانش است، به صبر و استقامت اوست به آب نخوردناوست در عین تشنگى و بر لب آب بدون اینکه شرعاً و عرفاً هیچ مانعى وجود داشته باشد